Το   κουπάρι

                                                    Επιμέλεια:  Αμβρόσιος  Καρατζάς

      Το κουπάρι είναι μία πρόποση που μένει έθιμο στα χωριό μας σ' όλα τα τραπέζια επίσημα και απλά, οικογενειακά και γενικά. Δε μοιάζει με τις επίσημες προπόσεις, που ένας «εγείρει το ποτήριον προς τιμήν του...» λέγει όσα έχει να ειπεί, πίνει λίγο και ταυτόχρο­να με αυτόν «έχουν εγείρει το ποτήριον» όλοι οι παρευρισκόμενοι και πίνουν το κρασί τους χωρίς να λένε τίποτα.

    Το κουπάρι έχει τη δική του σειρά και τάξη, τους δικούς του κανόνες και τα λόγια εί­ναι γεμάτα εγκαρδιότητα και ζεστασιά. Πρώτος κανόνας είναι τούτος. Κάποιος πρέπει «να διατάξει, να σηκώσει», όπως λέμε, το κουπάρι, για να το πιουν όλοι με ορισμένη σειρά εις υγείαν ενός άλλου. Αυτός που διατάζει το πρώτο κουπάρι δεν είναι όποιος, όποιος, αλλά εκείνος που πρέπει να το διατάξει ανάλογα με το τρα­πέζι. Στο κάλεσμα του κουμπάρου, στους γάμους και τα βαφτίσια το διατάζει ο οικοδεσπότης ή ένας στενός συγγενής του ώριμος στην ηλικία, στα πανηγύρια και στα γενικά τραπέζια ένα σεβαστό και ηλικιωμένο πρόσωπο. Αυτός, στην υγεία του οποίου θα πιουν το κουπάρι, είναι το τιμώμενο πρόσωπο, τιμώμενα δε πρόσωπα εί­ναι άλλα κάθε φορά. Στο τραπέζι για το κάλεσμα είναι ο καλεστής, στους γάμους και στα βαφτίσια ο κουμπάρος, στα πανηγύρια το πιο επίσημο πρόσωπο ή ένας από άλλο χωριό. Σε τραπέζια υποδο­χής ξενιτεμένων τιμώμενο πρόσωπο είναι εκείνος που ήρθε από την ξενιτιά, σε οικογενειακά τραπέζια ο γεροντότερος της οικογέ­νειας.

  Ο Αυγερινός Παπαγεωργίου διατάσσει κουπάρι στο δείπνο που έγινε στις 17/8/2007 στην πλατεία της Αυλώνας κατά τον εορτασμό των 50 χρόνων λειτουργίας του Συλλόγου Αυλωνιτών.

     Το κουπάρι αρχίζει και τελειώνει κατά την ακόλουθη σειρά. Εκείνος που θα διατάξει το κουπάρι, ζητάει ένα καθαρό πιάτο, γε­μίζει ξέχειλο ένα ποτήρι κρασί και το βάζει επάνω στο πιάτο, χτυ­πάει με ένα πιρούνι το πιάτο για να γίνει ησυχία. Σηκώνεται όρ­θιος κρατώντας με το αριστερό χέρι το πιάτο και με το δεξί το πο­τήρι και αρχίζει την πρόποση ως εξής: «Ορισμός σας.»  ενώ οι άλλοι κρατούν ησυ­χία . «Του Θεού» απαντούν όλοι . -«Αγα­πητοί συγγενείς και φίλοι. Αυτό το κουπαράκι θα σας παρακαλέ­σω να το πιούμε όλοι εις υγείαν (λέγει ποίου) και να του ευχηθού­με (οι ευχές είναι ανάλογες με την περίπτωση). Σας ευχαριστούμε που ήρθατε στο σπίτι μας να μας τιμήσετε (λέει για ποιο γεγονός) .Εύχομαι σε όλους σας ότι ποθείτε, να είσαστε καλά και στα δικά σας σπίτια να κάμουμε τέτοια τραπέζια. Πολύχρονοι άντρες, χα­ρούμενες γυναίκες, στις χαρές σας ανύπαντροι, καλή ψυχή γερόντοι.»  Κάνει και συστάσεις. -«Απόψε θα γλεντήσουμε, θα διασκε­δάσουμε, θα φάμε και θα πιούμε. Να φάτε καλά γιατί το κρασί θέ­λει φαΐ.  Το κρασί με ρέγουλα για να μη μεθύσουμε και χαλάσουμε τη διασκέδαση μας, αλλά τα κουπάρια όλοι στη στάλα.» Τελειώνει την πρόποση, πίνει λίγο από το κρασί και λέγοντας «γεια σου (τά­δε)» βρίσκει εκείνον που θα συνεχίσει το κουπάρι. Πίνει τότε και το υπόλοιπο κρασί και κάθεται. Εδώ χρειάζεται να σημειώσουμε και  τούτη τη λεπτομέρεια. Αν κάμει λάθος και πιει όλο το κρασί και  υστέρα βρει τον άλλο που θα συνεχίσει, δικάζεται, ενώ η τιμω­ρία είναι να πιει άλλο ένα ποτήρι, με το οποίο θα βρει κανονικά το συνεχιστή.

Ο Νομάρχης Μεσσηνίας Δημ.  Δράκος χαιρετίζει το κουπάρι σε γλεντι στην Αυλώνα.
 

     Αυτό ισχύει για όλους που θα πιουν το κουπάρι. Εκείνον που θα βρει, σ' εκείνον που θα δώσει το κουπάρι όπως λέμε, δεν είναι ο οποιοσδήποτε. Πρέπει να μην είναι από το σόι του αλ­λά από το σόι της γυναίκας του ή της μάνας του ή ένα σεβαστό πρό­σωπο ανάλογα με την περίπτωση. Το πιάτο με το κουπάρι πηγαί­νει τώρα στο δεύτερο. Αλλά στο μεταξύ εκείνος που το διέταξε, έχει αρχίσει το πρώτο τραπεζιτικό τραγούδι, που είναι κατάλληλο για την περίσταση. Σαν τελειώσει το τραγούδι, σηκώνεται ο δεύτερος, γεμίζει το ποτήρι κρασί, χαιρετά με χειραψία αυτόν που του το 'δω­σε, τον ευχαριστεί για την τιμή που του 'κανε να τον βρει πρώτον. Όρθιος πάντοτε και κρατώντας το πιάτο με το κουπάρι αρχίζει τηνπρόποση λέγοντας : -«Ο αγαπητός συγγενής μάς υποχρέωσε να πιούμε αυτό το κουπαράκι εις υγείαν του... Το πίνω στην υγεία του και του εύχομαι...» λέγει ευχές για το γεγονός που γίνεται το τραπέ­ζι και για όλους. Πίνει το μισό ποτήρι, βρίσκει άλλον και κάθεται.

    Κατ' αυτό τον τρόπο γυρίζει το κουπάρι από τον ένα στον άλλο και φθάνει στο τιμώμενο πρόσωπο, που το πίνει τελευταίος. Το πρώτο κουπάρι στα μεγάλα  τραπέζια, γάμους, βαφτίσια κ.τ.λδιαρκεί μία περίπου ώρα, τα επόμενα λιγότερη ώρα. Στο διάστημα που γύριζει το κουπάρι τρώγουν, πίνουν γεμάτα ποτήρια κρασί γεια σου, γεια μου και το ένα τραγούδι διαδέχεται το άλλο.

   Έρχε­ται η σειρά του τιμώμενου προσώπου να χαιρετίσει το κουπάρι. Γί­νεται ησυχία, σηκώνεται όρθιος, χαιρετά με χειραψία αυτόν που του το 'δωσε, γεμίζει κρασί το ποτήρι και αρχίζει την πρόποση:  « 0 αγαπητός μας... σας υποχρέωσε όλους και ήπιατε ένα κουπάρι στην υγειά μου. Σας ευχαριστώ για την τιμή που μου κάματε και για τα καλά σας λόγια. Μου ηύρατε πολλές καλοσύνες και προτε­ρήματα και αρχίζω να το παίρνω απάνω μου. Ας είστε καλά. Πίνω και εγώ με τη σειρά μου το κουπάρι στην υγεία όλων σας και σας εύχομαι...». Πίνει  όλο το κρασί, γιατί δεν υπάρχει άλλος να βρει και κάθεται. Γέλια, χειροκροτήματα, τσιγκρίσματα ποτηριών ακο­λουθούν. παίρνουν όλοι μεζέ, πίνουν λίγο κρασί, κουβεντιάζουν λίγο για να ξανασάνουν από τα τραγούδια και την κράσο-πιοτούρα κι' έρχεται η σειρά του δεύτερου κουπαριού.

   Ο ίδιος τώρα, το τιμώμενο κάθε φορά πρόσωπο, είναι υποχρεω­μένος να διατάξει και δεύτερο κουπάρι. Κι αυτό γίνεται  με την ί­δια σειρά και τάξη όπως το πρώτο και φτάνει η σειρά του τρίτου, τέταρτου κ.λ.π. Στην περίπτωση που θέλουν να τιμήσουν πολλά πρόσωπα, 2 - 3, και η ώρα φυσικά δεν επαρκεί, βάζουν στο ,πιάτο δύο και τρία ποτήρια και τα πίνουν το ένα κατόπιν του άλλου στην υγειά των προσώπων αυτών. Αποφεύγονται, όμως, τα πολλά ποτήρια, γιατί μεθάει ο κόσμος, γίνεται φασαρία και διαλύεται  γρήγορα το τραπέζι. Όταν η ώρα περνά και πρεπει να διαλυ­θεί το τραπέζι, εκείνος που είχε το κουπάρι δε διατάζει άλλο για ,πρόσωπο, αλλά για τη διάλυση. Το κουπάρι της διάλυσης πίνουν ό­λοι μαζί, τσιγκρίζοντας τα ποτήρια και κατόπιν λίγοι - λίγοι απο­χωρούν. Αυτά με το ωραίο έθιμο του κουπαριού και τους κανό­νες του, όπως διατηρείται ακόμη στα χωριό μας.